KAULI ya Rais William Ruto kwamba wakulima wadogo wa chai wanapata wastani wa Sh56 kwa kilo ya majani imezua hasira, huku wakulima wakisema madai hayo hayaakisi hali halisi mashambani.
Wakati huo huo, Mahakama Kuu Nairobi imewapa wakulima wa chai kutoka Nyamira na Kisii ruhusa ya kuwasilisha kesi ya mapitio ya uamuzi kuhusu malipo ya pili ya chai ya mwaka wa kifedha wa 2025/2026, maarufu kama bonasi.
Wanadai kuna ubaguzi, hesabu zisizoeleweka na ukiukaji wa Sheria ya Chai ya 2021.
Wakulima katika kaunti za Nandi, Kericho, Bomet na Nakuru pia wameandamana kupinga bonasi ya kati ya Sh12.50 na Sh22 kwa kilo, ikilinganishwa na Sh50 zinazolipwa na baadhi ya viwanda eneo la Mlima Kenya.
Rais Ruto alitoa kauli hiyo Alhamisi katika mkutano na wananchi wakati wa Kongamano la Mabadiliko ya Kilimo na Mifumo ya Chakula linalofanyika Nairobi. Alisema mageuzi katika sekta ya chai yameongeza mapato ya wakulima kutoka Sh34 kwa kilo miaka mitatu iliyopita hadi wastani wa Sh56 sasa.
Afisa Mkuu Mtendaji wa Bodi ya Chai nchini, Willy Mutai, alithibitisha takwimu hizo.
Hata hivyo, mtaalamu wa kilimo na msemaji wa Chama cha Wakulima Wadogo wa Chai, Joseph Rono, alisema Rais anapaswa kupewa taarifa sahihi kuhusu malipo wanayopokea wakulima.
“Huenda Rais alikuwa na nia njema kulingana na taarifa alizopewa. Lakini kuwaambia wakulima wanalipwa wastani wa Sh56, ilhali malipo ya majani ni Sh26 na bonasi wastani wa Sh17, na kufanya jumla kuwa kati ya Sh41 na Sh43 kwa kilo, ni kupotosha,” alisema.
Aliuliza tofauti ya Sh13 kwa kilo inayotajwa na Rais inaenda wapi, akisema haionekani katika akaunti za wakulima wala stakabadhi zao za malipo.
Alexander Rono, anayepeleka majani katika kiwanda cha Tirgaga, Bomet, alisema Shirika la Maendeleo ya Chai Kenya (KTDA) lilipandisha bei ya majani kutoka Sh23 hadi Sh26 kwa kilo mwezi Aprili, baada ya miaka miwili bila mabadiliko.
Sekta hiyo ina takriban wakulima wadogo 700,000. Ukaguzi wa malipo ulionyesha viwanda vingi magharibi mwa Bonde la Ufa hulipa kati ya Sh22 na Sh26 kwa kilo, huku vile mashariki mwa bonde hilo vikilipa wastani wa Sh30.
KTDA imekuwa ikihimiza viwanda kulipa angalau Sh26 kwa kilo.
Tofauti hiyo inahusishwa kwa kiasi na ubora wa uchumaji.
Mahakama Kuu ya Milimani imewaagiza wakulima wa Nyamira na Kisii kuwasilisha kesi yao kamili ndani ya siku saba, huku upande wa pili ukipewa siku 21 kujibu.
Jaji Nabil Orina alitoa ruhusa ya kuwasilisha kesi dhidi ya Bodi ya Chai, KTDA Management Services, Waziri wa Kilimo na Mwanasheria Mkuu.
Wakulima wanapinga tofauti inayodaiwa kufikia asilimia 470 katika bonasi kati ya viwanda vya mashariki na magharibi mwa Bonde la Ufa.
Kwa mfano, viwanda vya Chebut na Kaptumo hulipa Sh12.50 kwa kilo, huku Rukuriri kikilipa Sh50.
Katika kaunti ya Nandi, wakulima wa Chebut na Kaptumo waliandamana Kapsabet Alhamisi wakitaka mabadiliko ya uongozi wa viwanda na malipo bora. Kaptumo ililipa bonasi ya Sh12.50 kwa kilo kwa mwaka wa kifedha wa 2025/2026, kutoka Sh13 mwaka uliotangulia.
“Bonasi inapaswa kuwa sawa katika maeneo yote yanayolima chai,” alisema Richard Rono, mkulima wa Chebut.
Rukuriri iliyoko Mlima Kenya ililipa bonasi ya juu zaidi ya Sh50 kwa kilo, huku Momul magharibi mwa Bonde la Ufa ikilipa Sh34, kutoka Sh32.50 awali.
Wakulima wanataka serikali na KTDA kutafuta masoko mapya na kupunguza kutegemea masoko yale yale ya nje ya nchi. Wanasema pia kupanda kwa gharama za pembejeo, usafirishaji na mafuta kunapunguza faida yao.
John Tiony, mkulima kutoka Kapkangani, alisema serikali inapaswa kuongeza juhudi za kutafuta masoko mbadala ili wakulima wapate mapato bora.
Chai ni mojawapo ya bidhaa kuu zinazoletea Kenya fedha za kigeni na chanzo muhimu cha mapato kwa familia nyingi.
Hata hivyo, wakulima wanaonya kuwa gharama ya uzalishaji inapozidi mapato, wengi wanaweza kung'oa mimea yao ya chai.
Taarifa za Vitalis Kimutai, Ruth Mbula na Barnabas Bii.
Wakulima wa chai nchini wakerwa na tofauti wakati wa kutoa bonasi

This story was originally published by Taifa Leo.
Read the full story at Taifa LeoRelated stories
NewsIcoT yatakiwa kuongeza wataalamu ujenzi
MOROGORO: Serikali imesema itaendelea kuiimarisha Taasisi ya Teknolojia ya Ujenzi (ICoT), ili kutayarisha wataalamu wengi wenye ujuzi na umahiri watakaoweza kujiajiri na kuajirika kikamilifu katika utekelezaji wa miradi mbalimbali ya maendeleo nchini. Katibu Mkuu wa Wizara ya Ujenzi Balozi, Aisha Amour amesema hatua hiyo inalenga kuongeza upatikanaji wa mafundi sanifu na wataalamu wa kada mbalimbali…
NewsKampuni za Amerika zashinda zabuni kuchimba madini Kwale
MUUNGANO wa kampuni nne za Amerika umeshinda zabuni ya kuendeleza uchimbaji na uchakataji wa madini-adimu na niobium katika eneo la Mrima Hill, Kaunti ya Kwale, ambayo thamani yake inakadiriwa kuzidi Sh6 trilioni. Waziri wa Madini Hassan Joho alitangaza Frontier Minerals Consortium kuwa mshindi wa zabuni hiyo ya matrilioni ya fedha baada ya mchakato wa tathmini na ukaguzi wa ununuzi kukamilika. Ushindi huo unaipa Amerika nafasi muhimu katika sekta ya madini ya kimkakati nchini Kenya, huku ikiendelea kushindana na China kudhibiti upatikanaji na uchakataji wa madini hayo duniani. Kampuni zinazounda muungano wa ushirika huo ni Frontier Minerals LLC, Bunker Hill Mining Corp, ReElement Technologies na American Resources Corporation. Kila kampuni ina utaalamu wake katika uchimbaji, upatikanaji wa madini adimu, uchakataji na usafishaji wa madini muhimu kwa viwanda vya kisasa. Madini ya niobium katika Mrima Hill hutumika katika utengenezaji wa vifaa vya anga, huku madini-adimu yakihitajika katika magari ya umeme, vifaa vya kielektroniki, mitambo ya upepo, silaha za kisasa na teknolojia ya Akili-Unde. Kampuni ya ReElement Technologies tayari imevutia uwekezaji wa serikali ya Amerika wa Dola milioni 25 (takriban Sh3.2 bilioni) uliotangazwa mnamo Julai 2026 kusaidia uwekaji wa vifaa katika kiwanda chake cha kusafisha madini adimu katika jimbo la Indiana, Amerika. Uwekezaji huo ni sehemu ya juhudi za Amerika kupunguza kutegemea China, ambayo inaongoza duniani katika uchakataji wa madini hayo. Kampuni saba ziliorodheshwa kushindania mradi huo mnamo Julai, zikiwemo kampuni mbili za China, miungano miwili ya kampuni kutoka Amerika, muungano wa Australia na ubia wa Kenya na Uingereza. Kampuni za China baadaye zilijiondoa. Joho alisema kushinda zabuni hakumaanishi kampuni hiyo inaweza kuanza uchimbaji mara moja. Inapaswa kwanza kupata leseni zinazohitajika, kutekeleza masharti ya kisheria na kushirikisha jamii ya eneo hilo. Serikali pia imesisitiza kuwa madini hayo hayapaswi kuuzwa yakiwa ghafi, bali yaongezwe thamani nchini kupitia viwanda vya uchakataji. Muungano huo umesema utajenga uwezo wa kuchakata madini nchini, hatua inayoweza kuunda nafasi za ajira na kuongeza mapato. Kwa Kenya, mradi huo unatoa fursa ya kupanua uchumi ambao kwa muda mrefu umetegemea kilimo na utalii. Mapato ya sekta ya madini yalipungua kutoka Sh35 bilioni mwaka 2022 hadi Sh20.3 bilioni mwaka jana, hasa kutokana na kufungwa kwa migodi ya madini ya titanium katika Kaunti ya Kwale. Hata hivyo, mafanikio ya mradi wa Mrima Hill yatategemea uwekezaji, masharti ya leseni na namna jamii zitakavyoshirikishwa na kunufaika.
News2027: ACF warns of emerging political violence, urges restraint
…Forum urges Tinubu, governors to ensure fairness to opposition By Ibrahim Hassan-Wuyo The Arewa Consultative Forum (ACF) has raised concerns over emerging signs of political violence ahead of the 2027 general elections, urging political leaders, security agencies and Nigerians to embrace restraint and protect democratic values. The forum warned that provocative demonstrations, stone-throwing, abusive chants […]
NewsUtatu haki jinai watakiwa kuimarisha ushirikiano
ARUSHA: Mwanasheria Mkuu wa Serikali, Hamza Johari, ameitaka Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU), Ofisi ya Taifa ya Mashtaka (DPP) na Jeshi la Polisi, kwa kushirikiana na taasisi nyingine za haki jinai, kutekeleza majukumu yao kwa uadilifu, uaminifu na uzalendo ili kujenga imani ya wananchi kwa Serikali. Johari amesema hayo leo jijini Arusha…